Các Loại Đầu Cos Thường Được Bấm Trong Hệ Thống Điện

Không phải mọi đầu cos đều có cấu tạo giống nhau. Hình dạng phần tiếp xúc, vật liệu chế tạo, chiều dài phần ống và mục đích sử dụng quyết định phương pháp bấm cũng như loại khuôn cần sử dụng.

Nếu lựa chọn đúng đầu cos nhưng sử dụng sai phương pháp bấm, chất lượng mối nối vẫn có thể không đạt yêu cầu. Vì vậy, trước khi lựa chọn kìm bấm hoặc khuôn bấm, cần xác định chính xác loại đầu cos đang sử dụng.

Đầu cos đồng SC và DT

Đây là hai dòng đầu cos phổ biến trong hệ thống điện hạ thế. Chúng được sử dụng để đấu nối dây đồng vào MCCB, ACB, thanh cái, contactor, cầu đấu và nhiều thiết bị điện khác. Do có thành ống tương đối dày nên các loại đầu cos này thường yêu cầu lực bấm lớn hơn so với đầu cos bọc nhựa dùng cho dây điều khiển.

Đầu cos nhôm và đầu cos nhôm đồng DTL

Các loại đầu cos này được sử dụng khi dây dẫn bằng nhôm hoặc khi cần chuyển tiếp giữa dây nhôm và thiết bị có đầu nối bằng đồng. Việc lựa chọn cần dựa trên vật liệu dây dẫn và yêu cầu của thiết kế hệ thống, không nên thay thế tùy ý bằng đầu cos đồng.

Đầu cos pin (Ferrule)

Đầu cos pin thường được sử dụng cho dây mềm nhiều sợi trong tủ điều khiển, PLC, relay, terminal block và các thiết bị có đầu nối kích thước nhỏ. Mục đích chính là giữ bó dây gọn, giảm hiện tượng xòe sợi và giúp việc đấu nối đồng đều hơn.

Đầu cos càng cua và đầu cos tròn

Hai nhóm đầu cos này thường được lựa chọn theo cấu tạo của thiết bị đầu cuối. Đầu cos càng cua thuận tiện khi cần tháo dây mà không phải tháo hoàn toàn vít giữ, trong khi đầu cos tròn tạo liên kết chắc chắn hơn tại các vị trí sử dụng bulông xuyên qua lỗ đầu cos.

Chọn Kìm Bấm Cos Không Đúng Là Nguyên Nhân Phổ Biến Gây Hỏng Mối Bấm

Nhiều người đầu tư vào đầu cos chất lượng nhưng lại sử dụng kìm bấm không phù hợp. Đây là nguyên nhân khiến mối bấm không đạt yêu cầu dù vật tư hoàn toàn chính xác. Kìm bấm không chỉ tạo lực ép mà còn tạo hình dạng của vùng biến dạng trên đầu cos. Hình dạng này được tính toán để lực ép phân bố hợp lý trên toàn bộ phần dây dẫn nằm trong ống cos.

Nếu sử dụng sai khuôn hoặc sai loại kìm, đầu cos có thể bị ép lệch, lực ép tập trung tại một điểm hoặc xuất hiện khoảng rỗng bên trong mà mắt thường không dễ nhận biết.

 

Những Loại Kìm Bấm Được Sử Dụng Phổ Biến

Kìm bấm cơ

Thường được sử dụng với các đầu cos kích thước nhỏ trong tủ điều khiển hoặc hệ thống tín hiệu. Ưu điểm là gọn, thao tác nhanh và phù hợp với công việc lắp ráp số lượng vừa phải.

 

Kìm bấm trợ lực (Ratchet)

Loại kìm này được sử dụng khá phổ biến trong lắp ráp tủ điện vì cơ cấu bánh cóc giúp lực bấm ổn định hơn và hạn chế việc nhả kìm khi chưa hoàn thành chu trình bấm.

Kìm bấm thủy lực

Đối với cáp nguồn có tiết diện lớn, lực tay không còn đáp ứng được yêu cầu tạo hình đầu cos. Khi đó kìm bấm thủy lực là lựa chọn phù hợp hơn. Các bộ khuôn thay thế cho phép sử dụng với nhiều tiết diện khác nhau, tuy nhiên cần bảo đảm khuôn được lắp đúng kích thước trước khi thao tác.

 

Không Chỉ Quan Tâm Đến Lực Bấm, Hãy Quan Tâm Đến Khuôn Bấm

Đây là điểm mà nhiều tài liệu hướng dẫn đơn giản thường bỏ qua. Trong kỹ thuật bấm cos, khuôn bấm quyết định hình dạng cuối cùng của vùng ép. Tùy theo thiết kế của đầu cos và nhà sản xuất dụng cụ, có thể gặp nhiều kiểu khuôn khác nhau.

• Khuôn lục giác (Hex).
• Khuôn chấm (Indent).
• Khuôn oval.
• Khuôn hình chữ W hoặc các hình dạng chuyên dụng khác.

Không có cơ sở để kết luận một kiểu khuôn luôn tốt hơn kiểu còn lại. Điều quan trọng là khuôn phải phù hợp với thiết kế của đầu cos và được sử dụng đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu thay đổi kiểu khuôn mà không có tài liệu kỹ thuật chứng minh tính tương thích, chất lượng mối bấm có thể không còn đúng với thiết kế ban đầu.

 

Quy Trình Bấm Cos Đúng Kỹ Thuật

Quy trình dưới đây áp dụng cho hầu hết các loại đầu cos thông dụng. Một số dòng đầu cos chuyên dụng có thể có yêu cầu riêng từ nhà sản xuất.

Bước 1: Kiểm tra vật tư

Xác nhận đúng đầu cos, đúng tiết diện dây, đúng vật liệu và đúng khuôn bấm trước khi bắt đầu.

Bước 2: Tuốt dây

Chiều dài phần dây tuốt cần đủ để lõi dẫn nằm hết trong phần ống đầu cos. Không nên tuốt quá ngắn làm dây không vào hết, cũng không nên tuốt quá dài khiến phần lõi dẫn bị lộ sau khi bấm.

Bước 3: Kiểm tra bó dây

Các sợi dẫn cần được giữ nguyên trạng. Không xoắn quá chặt, không cắt bớt sợi và không để bó dây bị xòe trước khi đưa vào đầu cos.

Bước 4: Đưa dây vào đầu cos

Dây cần được đưa hết chiều sâu của phần ống. Nếu cảm thấy quá chặt hoặc quá lỏng, nên kiểm tra lại quy cách đầu cos thay vì cố ép hoặc điều chỉnh dây dẫn.

Bước 5: Đặt đầu cos đúng vị trí trong khuôn

Vị trí đặt đầu cos cần đúng với hướng làm việc của khuôn bấm. Một số loại khuôn có ký hiệu hoặc chỉ dẫn riêng. Nếu đặt lệch vị trí, vùng ép có thể không nằm đúng khu vực thiết kế.

Bước 6: Hoàn thành chu trình bấm

Đối với kìm trợ lực hoặc kìm thủy lực, nên hoàn thành hết chu trình bấm theo đúng cơ cấu của dụng cụ. Không nên dừng giữa chừng hoặc nhả lực khi chưa hoàn tất.

 

Ngay Sau Khi Bấm Xong, Đừng Lắp Lên Thiết Bị Vội

Nhiều đội thi công sau khi bấm xong sẽ lắp ngay đầu cos lên thiết bị. Tuy nhiên, chỉ mất thêm vài chục giây kiểm tra có thể giúp phát hiện những lỗi mà sau này rất khó sửa. Trước khi đấu nối, nên quan sát lại toàn bộ mối bấm.

• Đầu cos có bị nứt hoặc biến dạng bất thường không.
• Dây đã vào hết phần ống chưa.
• Có còn sợi đồng nào bị lộ hoặc bị cắt không.
• Vùng bấm có nằm đúng vị trí hay bị lệch.
• Đầu cos có bị xoay lệch so với dây dẫn không.

Nếu phát hiện sai sót ở bước này, nên thay đầu cos mới và bấm lại. Việc cố gắng sửa chữa trên đầu cos đã bấm thường không mang lại chất lượng như mong muốn.

 

Một Mối Bấm Đẹp Chưa Chắc Đã Là Mối Bấm Tốt

Trong quá trình kiểm tra một tủ điện hạ thế sau thời gian vận hành, camera nhiệt ghi nhận một đầu nối có nhiệt độ cao hơn các đầu nối còn lại dù hình thức bên ngoài gần như giống nhau. Sau khi tháo kiểm tra, nguyên nhân được xác định là đầu cos đã được bấm bằng khuôn không đúng quy cách. Mối bấm nhìn bằng mắt khá đẹp, dây cũng không bị tuột, nhưng lực ép không phân bố đều nên điện trở tiếp xúc cao hơn các đầu nối khác.

Tình huống này cho thấy việc đánh giá chất lượng mối bấm không nên chỉ dựa trên cảm quan. Một mối bấm đạt yêu cầu phải đồng thời đáp ứng đúng vật tư, đúng dụng cụ, đúng quy trình và phù hợp với điều kiện vận hành của hệ thống.

Cập Nhật bảng giá Các loại đầu Cos Mới Nhất